خونریزی نامنظم یا خونریزی پس از یائسگی می‌تواند نگران‌کننده باشد، به‌خصوص وقتی علت آن در معاینه یا سونوگرافی روشن نشده است. کورتاژ تشخیصی روشی برای برداشتن نمونه‌ای از پوشش داخلی رحم و بررسی آن در آزمایشگاه است. پزشک پس از باز کردن دهانه رحم، نمونه را با ابزار مخصوص یا مکش برمی‌دارد. این روش برای همه افراد لازم نیست و گاهی نمونه‌برداری در مطب یا هیستروسکوپی انتخاب مناسب‌تری است. در ادامه با زمان نیاز به کورتاژ، مراحل انجام، عوارض و مراقبت‌های پس از آن آشنا می‌شوید تا برای گفت‌وگو با پزشک آماده‌تر باشید.
کورتاژ تشخیصی چه زمانی انجام می‌شود؟
هدف اصلی کورتاژ تشخیصی بررسی بافت آندومتر، یعنی پوشش داخلی رحم، زیر میکروسکوپ است. پزشک بر اساس علائم، سن، نتیجه سونوگرافی و آزمایش‌های قبلی تصمیم می‌گیرد آیا به نمونه بافت نیاز است و کدام روش نمونه‌برداری مناسب‌تر خواهد بود.
بررسی خونریزی غیرطبیعی رحم
خونریزی غیرطبیعی رحم، خونریزی بین قاعدگی‌ها و خونریزی پس از یائسگی از دلایل بررسی آندومتر هستند. نمونه بافت می‌تواند به شناسایی تغییراتی مانند افزایش غیرطبیعی ضخامت و رشد سلول‌های پوشش رحم، تغییرات پیش‌سرطانی یا سرطان کمک کند؛ اما وجود خونریزی به‌تنهایی به معنی ابتلا به سرطان نیست.
برای هر خونریزی غیرطبیعی، کورتاژ نخستین اقدام نیست. بسته به شرایط، پزشک ممکن است ابتدا معاینه، آزمایش، سونوگرافی یا نمونه‌برداری را پیشنهاد کند. اگر نمونه کافی نباشد یا انجام آن امکان‌پذیر نباشد، کورتاژ از گزینه‌های قابل بررسی است.
آیا کورتاژ برای بررسی ناباروری لازم است؟
کورتاژ تشخیصی آزمایش معمول برای همه افرادی نیست که در باردار شدن مشکل دارند. در مسیر تشخیص ناباروری، بررسی حفره رحم گاهی بر اساس سابقه و یافته‌های فرد لازم می‌شود؛ برای مثال، در صورت مشکوک بودن به پولیپ یا چسبندگی، پزشک ممکن است هیستروسکوپی یا روش مناسب دیگری را پیشنهاد کند.
کورتاژ تشخیصی چگونه انجام می‌شود؟
کورتاژ از راه واژن و دهانه رحم انجام می‌شود و برشی روی شکم ندارد. این اقدام بسته به شرایط بیمار و امکانات مرکز، در مطب، مرکز جراحی یا بیمارستان انجام می‌شود و اغلب نیاز به بستری شبانه ندارد. زمان حضور در مرکز از زمان خود نمونه‌برداری بیشتر است، زیرا آماده‌سازی و مراقبت پس از آن را نیز در بر می‌گیرد.
آماده‌سازی دهانه رحم و کنترل درد
پیش از شروع، تیم درمان درباره بی‌حسی یا بیهوشی مناسب توضیح می‌دهد. بر اساس وضعیت فرد و روش انتخابی، ممکن است از بی‌حسی موضعی، داروی آرام‌بخش یا بیهوشی استفاده شود؛ بنابراین همه افراد هنگام انجام کورتاژ در بیهوشی کامل نیستند.
در برخی افراد، پزشک پیش از عمل با دارو یا وسیله‌ای که به‌تدریج دهانه رحم را باز میکند، آن را برای ورود ابزار آماده میکند. نیاز به این مرحله و زمان انجام آن به معاینه و برنامه درمان بستگی دارد.
نمونه‌برداری از بافت
پزشک ابتدا وسیله معاینه واژن یا اسپکولوم را قرار می‌دهد تا دهانه رحم دیده شود. سپس در صورت نیاز دهانه رحم را با ابزارهای باریک به‌آرامی باز میکند و با وسیله‌ای به نام کورت یا با مکش، مقداری از بافت پوشش رحم را برمی‌دارد. نمونه برای بررسی آسیب‌شناسی به آزمایشگاه فرستاده می‌شود.
گاهی کورتاژ همراه هیستروسکوپی انجام می‌شود. در هیستروسکوپی، پزشک با دوربینی باریک داخل رحم را می‌بیند و در صورت نیاز از ناحیه مشکوک نمونه می‌گیرد؛ این مشاهده مستقیم با کورتاژ بدون دوربین تفاوت دارد.
تفاوت کورتاژ با روش‌های دیگر و آمادگی پیش از آن
روش مناسب بررسی رحم برای همه یکسان نیست. نمونه‌برداری مطبی، کورتاژ و هیستروسکوپی از نظر شیوه انجام و امکان دیدن داخل رحم تفاوت دارند؛ گاهی هم پزشک برای پاسخ به یک سؤال تشخیصی از بیش از یک روش استفاده میکند.
| روش | نحوه بررسی | نکته کاربردی |
|---|---|---|
| نمونه‌برداری آندومتر | برداشتن بافت با لوله باریک | در بسیاری از موارد گزینه اولیه و کم‌تهاجمی‌تر است. |
| کورتاژ تشخیصی | باز کردن دهانه رحم و برداشتن بافت با ابزار یا مکش | هنگام ناموفق یا ناکافی بودن نمونه مطبی ممکن است پیشنهاد شود. |
| هیستروسکوپی | مشاهده داخل رحم با دوربین باریک | امکان دیدن ضایعه و نمونه‌برداری هدفمند را فراهم میکند. |
در کورتاژ بدون هیستروسکوپی، پزشک مستقیماً داخل رحم را نمی‌بیند؛ به همین علت ممکن است ضایعه کوچکی که فقط در بخشی از رحم قرار دارد در نمونه دیده نشود. برای ضایعات مشکوک داخل حفره رحم، مشاهده مستقیم با هیستروسکوپی در صورت امکان می‌تواند به بررسی دقیق‌تر کمک کند.
پیش از کورتاژ چه اطلاعاتی را با پزشک در میان بگذاریم؟
احتمال بارداری را پیش از هر اقدام تشخیصی داخل رحم به پزشک اطلاع دهید؛ ممکن است پیش از عمل آزمایش بارداری لازم باشد. همچنین فهرست داروها، حساسیت‌های دارویی، سابقه مشکلات بیهوشی و بیماری‌های زمینه‌ای خود را همراه داشته باشید.
- داروهای رقیق‌کننده خون، داروهای نسخه‌ای و مکمل‌ها را به تیم درمان معرفی کنید و هیچ دارویی را خودسرانه قطع نکنید.
- اگر تب، علائم عفونت یا ترشح غیرعادی دارید، پیش از مراجعه به مرکز اطلاع دهید.
- دستور ناشتا بودن را از مرکز درمانی بپرسید؛ این دستور به نوع بیهوشی یا آرام‌بخش بستگی دارد.
- برای بازگشت به خانه پس از بیهوشی یا آرام‌بخشی، همراه هماهنگ کنید.
- درباره دلیل انتخاب روش، نوع کنترل درد و زمان احتمالی دریافت جواب سؤال کنید.
هنگام جست‌وجوی بهترین متخصص زنان در تهران، بهتر است درباره تجربه پزشک در بررسی مشکل خود، امکان پرسیدن سؤال و شیوه پیگیری جواب نمونه نیز پرس‌وجو کنید. تصمیم درباره روش بررسی باید پس از مرور علائم و نتایج قبلی گرفته شود، نه صرفاً بر اساس نام یک روش.
مراقبت، عوارض و جواب کورتاژ تشخیصی
پس از نمونه‌برداری، تیم درمان برای مدتی وضعیت شما و میزان خونریزی را بررسی میکند. بیشتر افراد همان روز به خانه می‌روند؛ گرفتگی خفیف شبیه درد قاعدگی و لکه‌بینی از پیامدهای قابل انتظار هستند، اما شدت و مدت آن‌ها در افراد مختلف تفاوت دارد.
مراقبت‌های روزهای نخست
بسیاری از افراد ظرف یک تا دو روز می‌توانند بیشتر فعالیت‌های معمول خود را از سر بگیرند، اما توصیه پزشک درباره کار، ورزش و رانندگی را بر اساس نوع بیهوشی و شرایط خود دنبال کنید. تا زمانی که پزشک اجازه نداده است، از رابطه واژینال و قرار دادن تامپون یا وسایل دیگر در واژن خودداری کنید.
برای کنترل خونریزی از نوار بهداشتی استفاده کنید تا بتوانید مقدار آن را زیر نظر داشته باشید. درباره مسکن مناسب و زمان مصرف آن از پزشک یا تیم درمان سؤال کنید؛ همچنین زمان تماس برای دریافت جواب آزمایشگاه را پیش از ترخیص مشخص کنید.
چه عوارضی نیاز به رسیدگی فوری دارند؟
عوارض جدی کورتاژ نادرند، اما خونریزی شدید، عفونت، آسیب دهانه رحم و سوراخ شدن دیواره رحم از خطرات شناخته‌شده آن هستند. عوارض مرتبط با بیهوشی نیز بسته به نوع داروی استفاده‌شده ممکن است رخ دهند.
در صورت بروز نشانه‌های زیر، همان زمان با پزشک یا مرکز درمانی تماس بگیرید. برای خونریزی بسیار شدید، غش یا درد شدید و رو به افزایش، به اورژانس مراجعه کنید.
- خونریزی به‌اندازه خیس شدن دو نوار بهداشتی بزرگ در هر ساعت، برای دو ساعت پیاپی
- تب بالاتر از ۳۸ درجه سانتی‌گراد یا لرز
- درد شدید شکم یا کمر که با مسکن بهتر نمی‌شود
- ترشحات واژینال بدبو
- غش یا احساس ضعف شدید
جواب پاتولوژی چه چیزی را مشخص میکند؟
آزمایشگاه نمونه را از نظر تغییرات سلولی بررسی میکند و گزارش را برای پزشک می‌فرستد. نتیجه ممکن است طبیعی باشد یا تغییراتی را نشان دهد که به پیگیری یا درمان نیاز دارند؛ گاهی نیز مقدار نمونه برای نتیجه‌گیری کافی نیست. زمان آماده شدن جواب به آزمایشگاه و نوع بررسی بستگی دارد.
پاسخ طبیعی همیشه به معنی بی‌نیازی از پیگیری نیست، به‌ویژه اگر خونریزی ادامه پیدا کند یا بازگردد. در چنین وضعی پزشک ممکن است بررسی بیشتر، از جمله هیستروسکوپی، را پیشنهاد کند؛ زیرا نمونه‌برداری بدون مشاهده مستقیم امکان دارد بعضی ضایعات موضعی را نشان ندهد.
سؤالات متداول درباره کورتاژ تشخیصی
برای کاهش درد از بی‌حسی، آرام‌بخش یا بیهوشی استفاده می‌شود و تجربه افراد یکسان نیست. پس از عمل ممکن است گرفتگی خفیف شبیه درد قاعدگی داشته باشید. پیش از انجام کار درباره میزان هوشیاری، کنترل درد و مسکن مناسب پس از ترخیص سؤال کنید.
قاعدگی بعدی ممکن است زودتر یا دیرتر از زمان مورد انتظار شروع شود، زیرا پوشش داخلی رحم دوباره ساخته می‌شود. اگر تا سه ماه پس از کورتاژ قاعدگی بازنگشت، با پزشک تماس بگیرید؛ در صورت احتمال بارداری یا بروز درد و علائم غیرعادی، زودتر پیگیری کنید.
خیر؛ هرچند برخی ابزارها و مراحل مشابه‌اند، هدف دو اقدام متفاوت است. در کورتاژ تشخیصی بافت برای بررسی علت مشکل نمونه‌برداری می‌شود؛ پس از سقط، هدف می‌تواند خارج کردن بافت باقی‌مانده بارداری باشد. روش مناسب پس از سقط نیز برای همه افراد یکسان نیست.
نتیجه‌گیری
کورتاژ تشخیصی راهی برای بررسی بافت پوشش رحم است، اما انتخاب آن به علت علائم و نتیجه بررسی‌های قبلی بستگی دارد. پیش از تصمیم‌گیری درباره گزینه‌های کم‌تهاجمی‌تر و امکان هیستروسکوپی سؤال کنید و پس از عمل، نتیجه پاتولوژی را همراه با پزشک مرور کنید. ادامه خونریزی، حتی با جواب طبیعی، دلیل مناسبی برای پیگیری دوباره است.
دکتر مهتاب مرجانی در سال ۱۳۶۷ با رتبه ۱۲ کنکور وارد دانشگاه علوم پزشکی تهران شد. وی درسال ۱۳۷۶ دوره تخصصی زنان، زایمان و نازایی را شروع کرد و از سال ۱۳۸۰ به عنوان متخصص زنان، زایمان و نازایی مشغول به کار شد. دوره تکمیلی لاپاراسکوپی را در محضر دکتر عادل شروین فرا گرفت و دوره های هیستروسکوپی، کلپوسکوپی و کربوکسی تراپی را هم به طور تکمیلی گذراند.
دکتر مرجانی عضو کمیته علمی انجمن زنان و مامایی ایران، عضو انجمن سرطانهای زنان، انجمن طب مادر و جنین و انجمن جراحان درون بین ایران است.
۰ Comments