انتخاب یک روش مطمئن پیشگیری از بارداری زمانی آسان‌تر می‌شود که بدانید با بدن و برنامه زندگی‌تان سازگار است. ای یو دی وسیله‌ای کوچک است که پزشک آن را داخل رحم قرار می‌دهد و بسته به نوع خود، با ایجاد تغییر در محیط رحم یا آزادکردن هورمون از بارداری جلوگیری میکند. این روش برای بسیاری از زنان اثربخشی طولانی‌مدت دارد، اما انتخاب میان نوع مسی و هورمونی به میزان خونریزی قاعدگی، سابقه بیماری‌ها و زمان تمایل به بارداری بستگی دارد. در این مطلب با نحوه اثر، گذاشتن، عوارض و نشانه‌های هشدار آشنا می‌شوید.
ای یو دی چیست و چگونه عمل میکند؟
ای یو دی یا IUD یک وسیله کوچک و معمولاً T شکل است که در حفره رحم قرار می‌گیرد. این وسیله برخلاف قرص پیشگیری، به مصرف روزانه نیاز ندارد و پس از گذاشته‌شدن، اثر خود را آغاز میکند. نوع وسیله و وضعیت رحم تعیین میکند که کدام گزینه برای فرد مناسب‌تر است.
مکانیسم جلوگیری از بارداری
آی‌یودی مسی یون‌های مس آزاد میکند که حرکت و عملکرد اسپرم را مختل می‌سازند؛ در نتیجه احتمال رسیدن اسپرم به تخمک و لقاح بسیار کم می‌شود. نوع هورمونی مقدار کمی پروژستین آزاد میکند، مخاط دهانه رحم را غلیظ‌تر می‌سازد و پوشش داخلی رحم را نازک نگه می‌دارد. در برخی مصرف‌کنندگان، تخمک‌گذاری نیز کاهش می‌یابد؛ اما اثر اصلی آن جلوگیری از عبور مؤثر اسپرم است.
آیا از عفونت‌های مقاربتی هم پیشگیری میکند؟
خیر. IUD از انتقال عفونت‌های مقاربتی مانند کلامیدیا، سوزاک یا اچ‌آی‌وی محافظت نمی‌کند. اگر احتمال تماس با شریک جنسی جدید یا ابتلا به عفونت وجود دارد، کاندوم در کنار این روش از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. پیش از گذاشتن وسیله نیز پزشک درباره علائم عفونت، سابقه جنسی و نیاز به آزمایش تصمیم می‌گیرد.
انواع IUD و انتخاب گزینه مناسب
دو گروه اصلی از این وسیله وجود دارد: مسی و هورمونی. هر دو روش برگشت‌پذیرند و پس از خارج‌کردن، توانایی باروری معمولاً به سرعت بازمی‌گردد. تفاوت اصلی آن‌ها در اثر بر خونریزی و درد قاعدگی، مدت استفاده و محدودیت‌های پزشکی است؛ بنابراین انتخاب را نباید تنها بر اساس تجربه دیگران انجام داد.
| ویژگی | آی‌یودی مسی | آی‌یودی هورمونی |
|---|---|---|
| ماده مؤثر | مس | پروژستین |
| اثر بر قاعدگی | ممکن است خونریزی و گرفتگی را بیشتر کند | اغلب خونریزی و درد قاعدگی را کمتر میکند |
| گزینه مناسب برای | افرادی که روش بدون هورمون می‌خواهند | افرادی که خونریزی شدید یا درد قاعدگی دارند، در صورت مناسب‌بودن پزشکی |
| نکته مهم | می‌تواند در شرایط مشخص برای پیشگیری اورژانسی به کار رود | ممکن است در ماه‌های اول لکه‌بینی ایجاد کند |
چه کسانی از نوع مسی سود می‌برند؟
نوع مسی برای کسانی مناسب است که نمی‌خواهند از هورمون استفاده کنند و خونریزی قاعدگی شدید یا دردناک ندارند. این روش در شرایط مشخص، پس از رابطه بدون محافظت نیز می‌تواند به‌عنوان پیشگیری اورژانسی مطرح باشد؛ اما زمان مراجعه و مناسب‌بودن آن باید سریع توسط پزشک بررسی شود. در افراد مبتلا به کم‌خونی ناشی از خونریزی زیاد، انتخاب آن نیازمند دقت بیشتری است.
چه کسانی نوع هورمونی را انتخاب می‌کنند؟
نوع هورمونی اغلب برای زنانی مناسب است که علاوه بر پیشگیری، به کاهش خونریزی شدید یا درد قاعدگی نیاز دارند. لکه‌بینی نامنظم در ماه‌های آغازین شایع است و سپس خونریزی بسیاری از افراد کمتر می‌شود یا قطع می‌شود. سابقه سرطان پستان، بیماری‌های کبدی خاص یا خونریزی غیرطبیعیِ بررسی‌نشده، از مواردی هستند که باید پیش از انتخاب به پزشک گفته شوند.
برای بررسی نوع مناسب، زمان گذاشتن و سابقه خونریزی یا دردهای لگنی، می‌توانید با دکتر مهتاب مرجانی تماس بگیرید و نوبت ارزیابی دریافت کنید.
گذاشتن و خارج کردن ای یو دی چگونه است؟
پزشک پس از گرفتن شرح حال، معاینه لگنی و در صورت نیاز انجام آزمایش، وسیله را از راه واژن و دهانه رحم وارد رحم میکند. این کار معمولاً در مطب انجام می‌شود و چند دقیقه بیشتر طول نمی‌کشد، هرچند آماده‌سازی و مشاوره زمان بیشتری می‌گیرد. زمان مناسب گذاشتن به شرایط فرد، روش پیشگیری قبلی و احتمال بارداری وابسته است.
پیش از گذاشتن چه نکاتی مهم است؟
پزشک باید مطمئن شود بارداری وجود ندارد و علائمی مانند ترشح بدبو، تب، درد لگنی مداوم یا خونریزی غیرعادی را بررسی کند. سابقه جراحی رحم، فیبروم‌های تغییر‌دهنده شکل حفره رحم، عفونت لگنی و داروهای مصرفی نیز در تصمیم‌گیری مؤثرند. برخی افراد با نظر پزشک می‌توانند پیش از مراجعه مسکن مناسب مصرف کنند تا گرفتگی حین کار قابل‌تحمل‌تر باشد.
پس از گذاشتن چه مراقبتی لازم است؟
گرفتگی خفیف و لکه‌بینی در روزهای نخست شایع است و معمولاً با استراحت و داروی تجویزشده کنترل می‌شود. پزشک نحوه بررسی نخ وسیله را آموزش می‌دهد، اما لازم نیست به‌طور وسواس‌گونه آن را بررسی کنید. اگر نخ را احساس نکردید یا تصور کردید وسیله جابه‌جا شده است، تا زمان معاینه از کاندوم استفاده کنید.
- تا زمانی که درد و لکه‌بینی اولیه برطرف نشده، فعالیت را متناسب با حال عمومی خود تنظیم کنید.
- در صورت توصیه پزشک، برای معاینه پیگیری در زمان مشخص مراجعه کنید.
- تاریخ گذاشتن و زمان تقریبی تعویض یا خارج‌کردن وسیله را ثبت کنید.
- برای خارج‌کردن یا تعویض، خودسرانه نخ وسیله را نکشید.
برداشتن وسیله نیز اغلب در مطب و با گرفتن نخ آن انجام می‌شود. پس از خارج‌کردن، اگر قصد بارداری دارید، می‌توانید درباره زمان مناسب اقدام و مراقبت های دوران بارداری با پزشک مشورت کنید.
عوارض، موارد منع و علائم هشدار
بیشتر افراد این روش را بدون مشکل جدی تحمل می‌کنند، اما هیچ روش پیشگیری کاملاً بدون عارضه نیست. درد و لکه‌بینی کوتاه‌مدت پس از گذاشتن، تغییر الگوی قاعدگی و در موارد نادر بیرون‌آمدن یا جابه‌جایی وسیله دیده می‌شود. شناخت علائم هشدار کمک میکند در زمان درست برای معاینه اقدام کنید.
عوارض شایع و قابل انتظار
آی‌یودی مسی می‌تواند در چند ماه اول خونریزی و گرفتگی قاعدگی را بیشتر کند. در نوع هورمونی، لکه‌بینی نامنظم، حساسیت پستان یا سردرد خفیف ممکن است رخ دهد و اغلب به‌تدریج کمتر می‌شود. افتادن کامل یا جزئی وسیله بیشتر در ماه‌های اول یا هنگام خونریزی شدید قاعدگی رخ می‌دهد؛ بنابراین تغییر طول نخ یا احساس بخش پلاستیکی وسیله را جدی بگیرید.
چه زمانی باید سریع مراجعه کرد؟
تب، درد شدید یا رو به افزایش لگن، ترشح بدبو، خونریزی بسیار شدید، درد هنگام رابطه جنسی، مثبت‌شدن تست بارداری یا ناتوانی در لمس نخ از نشانه‌هایی هستند که نیاز به تماس با پزشک دارند. بارداری در زمان استفاده از این روش نادر است، اما در صورت رخ‌دادن باید سریع بررسی شود؛ زیرا احتمال نسبی بارداری خارج رحم در این وضعیت بیشتر است.
اگر درد یا خونریزی غیرعادی دارید یا بین دو نوع وسیله مردد هستید، فرم مشاوره دکتر مهتاب مرجانی را تکمیل کنید تا شرایط شما برای انتخاب روش مناسب بررسی شود.
سؤالات متداول
بله، در بسیاری از دختران و زنانی که سابقه زایمان ندارند نیز می‌توان از این روش استفاده کرد. پزشک با توجه به اندازه رحم، سابقه درد قاعدگی، احتمال عفونت مقاربتی و ترجیح فرد، نوع مناسب را پیشنهاد می‌دهد. گذاشتن وسیله ممکن است برای بعضی افراد دردناک‌تر باشد، اما با آمادگی و روش مناسب قابل انجام است.
قطع یا بسیار کم‌شدن قاعدگی با نوع هورمونی رخ می‌دهد و معمولاً به علت نازک‌شدن پوشش داخلی رحم است، نه جمع‌شدن خون در بدن. در مقابل، نوع مسی اغلب باعث قطع قاعدگی نمی‌شود و حتی می‌تواند خونریزی را افزایش دهد. هر خونریزی جدید و غیرمعمول پس از یک دوره پایدار، باید ارزیابی شود.
خیر، این وسیله به‌خودی‌خود باعث ناباروری نمی‌شود و پس از خارج‌کردن آن، باروری معمولاً بازمی‌گردد. همچنین شواهدی وجود ندارد که استفاده از آن احتمال بارداری چند قلویی را افزایش دهد. عفونت‌های مقاربتی درمان‌نشده، نه خود وسیله، می‌توانند به لوله‌های رحمی آسیب بزنند؛ به همین علت کاندوم و بررسی علائم عفونت اهمیت دارند.
در صورت مثبت‌شدن تست بارداری، سریع با پزشک تماس بگیرید و برای تعیین محل بارداری سونوگرافی انجام دهید. خودتان برای خارج‌کردن وسیله اقدام نکنید. پس از مشخص‌شدن وضعیت بارداری، برنامه مراقبت و شیوه زایمان تعیین می‌شود؛ اطلاعاتی مانند بهترین دکتر زایمان سزارین در تهران تنها زمانی کاربرد دارد که پس از ارزیابی، ادامه بارداری و نوع زایمان مطرح باشد.
جمع‌بندی
ای یو دی روشی مؤثر، طولانی‌مدت و برگشت‌پذیر برای پیشگیری از بارداری است که در دو نوع مسی و هورمونی ارائه می‌شود. نوع مسی برای افراد خواهان روش بدون هورمون و نوع هورمونی برای کسانی که کاهش خونریزی قاعدگی را هم می‌خواهند، می‌تواند مناسب باشد. تصمیم درست به وضعیت قاعدگی، سابقه پزشکی، احتمال عفونت و برنامه شما برای بارداری آینده وابسته است؛ بنابراین انتخاب و گذاشتن آن باید پس از ارزیابی دقیق انجام شود.
دکتر مهتاب مرجانی در سال ۱۳۶۷ با رتبه ۱۲ کنکور وارد دانشگاه علوم پزشکی تهران شد. وی درسال ۱۳۷۶ دوره تخصصی زنان، زایمان و نازایی را شروع کرد و از سال ۱۳۸۰ به عنوان متخصص زنان، زایمان و نازایی مشغول به کار شد. دوره تکمیلی لاپاراسکوپی را در محضر دکتر عادل شروین فرا گرفت و دوره های هیستروسکوپی، کلپوسکوپی و کربوکسی تراپی را هم به طور تکمیلی گذراند.
دکتر مرجانی عضو کمیته علمی انجمن زنان و مامایی ایران، عضو انجمن سرطانهای زنان، انجمن طب مادر و جنین و انجمن جراحان درون بین ایران است.
0 Comments