حاملگی خارج از رحم، از علل تا درمان

حاملگی خارج از رحم زمانی رخ می دهد که جنین در محلی خارج از رحم و معمولا در لوله فالوپیو تخمک گذاری، پیوند بزند. این امر می‌تواند باعث بروز عوارض خطرناک برای مادر شود. معمولاً حاملگی خارج از رحم در لوله فالوپیو تخمک گذاری رخ می دهد، اما ممکن است در سایر مکان‌های خارج از رحم نظیر شبکیه تخمک گذاری اتفاق بیفتد. علت اصلی حاملگی خارج رحمی معمولاً مشکلاتی در حرکت تخمک یا نقص در ساختار لوله های فالوپیو است که باعث می شود تا جنین در محل نادرستی پیوند بزند. نشانه‌های حاملگی خارج از رحم ممکن است شامل درد شدید شکمی یا لگنی، خونریزی واژینال غیرمعمول، سرگیجه، سردرد و درد شانه باشد. در صورت بروز این علائم، باید به سرعت به پزشک مراجعه کنید. تشخیص حاملگی خارج از رحم به وسیله روش هایی همچون سونوگرافی و آزمایش های خون صورت گیرد.

حاملگی خارج از رحم چیست؟

در وضعیت عادی و در حاملگی طبیعی، در روند لقاح ابتدا تخمک در لوله فالوپ با اسپرم ترکیب می شود سپس از همین کانال وارد رحم می شود. به مستقر شدن تخمک بارور شده در داخل رحم لانه گزینی می گویند. ادامه روند رشد تخمک بارور شده در همان رحم ادامه می یابد تا زمانی که جنین به رشد نهایی خود برسد و در طی زایمان جنین متولد شود.

در برخی از موارد لانه گزینی تخمک در محلی غیر از محل اصلی خود، یعنی دیواره داخلی رحم، اتفاق می افتد که به این وضعیت حاملگی خارج از رحم (ectopic pregnancy) گفته می شود.

برای مثال ممکن است که تخمک لقاح یافته در داخل لوله های فالوپ، گردنه رحم و یا سایر بخش های دستگاه تناسلی زنان جای گیرد. در نهایت این وضعیت زمینه ساز بروز خطراتی می شود که به محض تشخیص این شرایط سایر روند های درمانی انجام می گردد.

علت بارداری خارج از رحم

از مهم ترین علل بارداری خارج از رحم می توان به موارد زیر اشاره کرد:

آسیب به لوله های شیپوری

شایع ترین علتی که باعث حاملگی خارج از رحم می شود، آسیب به لوله های شیپوری است. آسیب به لوله های شیپوری باعث می شود که آن ها باریک تر از حد طبیعی شوند و یا این که دچار انسداد و در نهایت سبب ایجاد مانع در مسیر حرکت تخمک ها شوند.

مشکلات لوله های رحمی

در موارد عادی لوله های فالوپ دچار انقباضاتی می شوند که سبب می شود تخمک به سمت رحم حرکت کند. اما در صورت بروز اختلال و ایجاد مشکل در ناحیه لوله های رحمی این اتفاق رخ نمی دهد و تخمک در همان محل باقی می ماند. در واقع در این شرایط، تخمک محرکی برای تغییر مکان ندارد و در همان لوله های فالوپ جای می گیرد.

آپاندیس و عفونت لگن

بیماری هایی مثل آپاندیس و عفونت لگن شرایطی را پیش می آورد که در لوله های فالوپ پیچ و تابی ایجاد شود. همین وضعیت یعنی پیچ و تاب در لوله های فالوپ مانع از آن می گردد که تخمک ها در داخل لوله ها حرکت کنند و به رحم برسند.

چه عواملی باعث حاملگی خارج از رحم می شود؟

مهم ترین عواملی که می تواند احتمال رخ دادن حاملگی خارج از رحم را افزایش دهد موارد زیر هستند:

• انواع جراحی هایی که در ناحیه لوله های فالوپ انجام می شود؛
• بیماری های مقاربتی؛
• بروز عفونت در بخش لوله های فالوپ که باعث می شود شکل و ساختار طبیعی آن به هم بخورد؛
• چسبندگی لوله های رحم؛
• استفاده از انواع دخانیات مثل سیگار؛
• استفاده از انواع روش هایی که با عنوان روش های کمک باروری شناخته می شوند.

علائم حاملگی خارج از رحم

علائم بارداری خارج از رحم ممکن است متفاوت با علائم بارداری طبیعی باشند. در بارداری خارج از رحم، جنین در محل نادرستی پیوند زده و این می‌تواند منجر به علائم زیر شود :

1. درد شدید شکمی یا لگنی : درد شدید و ناگهانی در ناحیه شکم و لگن می‌تواند نشانه‌ ای از حاملگی خارج از رحم باشد. این درد ممکن است تکانشی یا مداوم باشد و معمولاً در یک طرف شکم تشدید می‌شود.
2. خونریزی واژینال غیرمعمول: خونریزی شدید یا غیرمعمول در طول بارداری ممکن است نشانه‌ ای از حاملگی خارج از رحم باشد. خونریزی می‌تواند خون قرمز تا تیره یا خون قهوه‌ ای باشد.
3. درد شانه : در برخی موارد، حاملگی خارج از رحم می‌تواند منجر به درد در منطقه شانه شود. این درد به دلیل تحریک عصب فرقه بر روی غشای حشرات در ناحیه شکمی شانه رخ می‌دهد.
4. سرگیجه و سردرد: سرگیجه و سردرد نیز ممکن است همراه با حاملگی خارج از رحم باشند. این علائم ممکن است به علت خونریزی داخلی یا تحریک نظام عصبی مرکزی رخ دهند.

اگر علائم بارداری خارج از رحم را تجربه می‌کنید، باید به سرعت به پزشک مراجعه کنید. حاملگی خارج از رحم یک وضعیت فوری است و نیاز به تشخیص و درمان سریع دارد تا عوارض جدی برای مادر را جلوگیری کند.

از نشانه هایی که در وضعیت حاملگی خارج از رحم ظاهر می شوند می توان موارد زیر را نام برد:

• تاخیر در بروز خونریزی دوران عادت ماهیانه
• درد و خونریزی
• لکه بینی
• در صورتی که لوله فالوپ دچار پارگی شود دردهایی شدید در بخش های پایینی شکم و لگن ایجاد می گردد
• حساسیت در ناحیه شکم که با لمس کردن می توانید به حساسیت و دردناکی پی ببرید
• دردناکی دهانه رحم: این درد در وضعیت معاینه بخش شکم و داخل واژن احساس می شود.
• کاهش فشار خون
• افزایش ضربان قلب

بارداری خارج از رحم چه زمانی مشخص می شود؟

روش های زیر برای تشخیص حاملگی خارج از رحم می تواند به پزشک کمک کند:

معاینات فیزیکی

زمانی که به بهترین دکتر زنان و زایمان مراجعه می کنید، ابتدا شرح حال کاملی از شما می گیرد تا از وضعیت و نیز از علائم بالینی شما آگاه شود. سپس با انجام معاینات پزشکی و نیز معاینات نواحی واژینال و شکم می تواند بروز حاملگی خارج از رحم را تشخیص دهد.

آزمایش خون و ادرار

در روند آزمایش خون و ادرار سطح هورمون اچ سی جی مورد بررسی قرار می گیرد. در صورت افزایش سطح این هورمون، احتمال بروز حاملگی خارج از رحم افزایش می یابد.

سونوگرافی

متخصص و زایمان می توانند با سونوگرافی عادی و یا سونوگرافی واژینال تمامی علائم حاملگی خارج از رحم را مورد بررسی قرار دهند و تشخیص نهایی را ارائه کنند.

درمان حاملگی خارج از رحم

روش های مختلفی برای درمان این مشکل وجود دارد که مهم ترین آن ها عبارتند از:

• درمان های دارویی
• عمل جراحی

دارو برای حاملگی خارج از رحم

روش درمان حاملگی خارج از رحم با توجه به وضعیت مادر باردار و نیز با توجه به میزان رشد جنین در داخل لوله های فالوپ انتخاب می شود. بنابراین در مواردی که جنین کوچک باشد، مصرف داروی ضد سرطان متوترکسات می تواند این عارضه را برطرف کند. این دارو یعنی متوترکسات به نحو تزریق داخل وریدی مورد استفاده قرار می گیرد. داروی متوترکسات باعث خاتمه بارداری می گردد و سطح هورمون را کاهش می دهد.

فراموش نکنید که مصرف هرگونه دارویی باید طبق تجویز پزشک باشد.

جراحی لاپاراسکوپی

در طی جراحی لاپاراسکوپی جنین از داخل لوله های فالوپ به بیرون خارج می شود. در این روش می توانند با استفاده لاپاراسکوپ بخش های داخلی رحمی را مورد بررسی قرار دهند و روند جراحی را به بهترین شکل مدیریت کنند.

اگر حاملگی خارج از رحم دیر تشخیص داده شود و جنین رشد زیادی کرده باشد، جراحی به روش باز انجام می شود. عمل بصورت روش باز بخش های شکمی افراد به طور کامل باز می شود تا جنین خارج شده و بخش هایی که آسیب دیده است ترمیم گردد.

میزان آسیب وارده به لوله فالوپ تعیین می کند که آن را به طور کامل تخلیه کنند یا این که ترمیم کنند. در صورت خفیف بودن جراحات لوله های فالوپ می توانند آن را ترمیم کنند در غیر اینصورت آن را خارج می کنند.

سوالات متداول

۱. آیا بارداری خارج از رحم رخ می‌دهد؟
بله، بارداری خارج از رحم یک وضعیت نادر و جدی است که زمانی رخ می‌دهد که جنین در محلی خارج از رحم، معمولاً در لوله فالوپیو تخمک گذاری، پیوند بزند.

۲. آیا علائم بارداری خارج از رحم متفاوت است؟
بله، علائم بارداری خارج از رحم ممکن است با علائم بارداری طبیعی متفاوت باشند. علائم شامل درد شدید شکمی یا لگنی، خونریزی واژینال غیرمعمول، درد شانه و سرگیجه می‌شوند.

۳. آیا بارداری خارج از رحم قابل درمان است؟
معمولاً بارداری خارج از رحم نیاز به مداخله پزشکی فوری دارد. در بسیاری از موارد، نیاز به جراحی برای برداشتن جنین از محل نادرست پیوند زده و جلوگیری از عوارض جدی برای مادر است. در برخی موارد خاص، درمان های دارویی نیز مورد استفاده قرار می‌گیرد.

۴. آیا بارداری خارج از رحم تکرار می‌شود؟
بارداری خارج از رحم می‌تواند خطر تکرار داشته باشد. درصد تکرار این وضعیت بستگی به عوامل مختلفی مانند علت اولیه بارداری خارج از رحم و تراژدی قبلی دارد. معمولاً پس از درمان مناسب و پیگیری های دقیق، احتمال تکرار کاهش می‌یابد.

۵. آیا بعد از بارداری خارج از رحم می‌توان باردار شد؟
بله، پس از بارداری خارج از رحم، ممکن است بتوانید به طور طبیعی باردار شوید. با این حال، ممکن است به دلیل عوامل مربوط به بارداری خارج از رحم، نیاز به مراقبت و پیگیری دقیق توسط پزشک داشته باشید.

توجه داشته باشید که مشاوره و مراجعه به پزشک تخصصی در مورد هر حالت بارداری خارج از رحم بسیار مهم است. پزشکان می‌توانند بر اساس وضعیت شما و تاریخچه پزشکی خاص شما، تشخیصیلات و درمان مناسب را تعیین کنند.

نتیجه گیری

در انتها ضروری است این نکته را یادآور شویم که بهتر است در صورت مشاهده هر گونه علامت و نشانه غیر طبیعی سریعاً به یکی از بهترین متخصصین زنان و زایمان مراجعه کنید. بی تردید متخصصینی که از تخصص و  تجربه بیشتری برخوردار هستند می توانند تشخیص های دقیق تری داشته باشند. تشخیص دقیق و بهنگام از مهم ترین عوامل موثر بر درمان موفق و بی خطر حاملگی خارج از رحم است.